Voor de aftrap van de rubriek ‘Het verhaal achter de tekening’, vertel ik je meer over een aquarel uit 1882, gemaakt door illustrator en tekenleraar Pieter van Looy. Hij legde deze panden op Verwulft gedetailleerd vast en dat is maar goed ook, want in 1926 moesten deze Haarlemse huisjes wijken voor de bouw van een modern warenhuis.

De winkels werden getekend in opdracht van een van de pandeigenaren. De eigenaar van het pakhuis op nummer 8 (links) liet de gevel verbouwen en daarom moest de originele staat vastgelegd worden. De tekening werd gemaakt in 1882, toen er van sloop nog lang geen sprake was. Op nummer 6 (midden) zat grutterij ‘de Erwtenzak’, destijds een begrip in Haarlem. Deze zette de bedrijfsvoering na de sloop nog tot in de jaren zestig van de twintigste eeuw voort op een nieuwe locatie in de Jacobijnenstraat. Het pand rechts was sigaren- en tabakswinkel G.A.van Dobben.

Het is aantrekkelijk om je voor te stellen dat Van Looy met zijn schetsboek op schoot op de Gedempte Oude Gracht zat om het geheel eens rustig vast te leggen. De foto hieronder suggereert echter dat het bureauwerk is geweest. De compositie van de aquarel is vrijwel identiek aan de foto en ook de luiken lopen opvallend synchroon. Je ziet hier dat de illustrator sfeer heeft toegevoegd door de werklui te vervangen door winkelend publiek.

Maar hoewel de aquarel meer sfeer uitstraalt dan de foto, is er weinig artistieke vrijheid genomen om de huisjes meer elan te geven. De penlijnen en kleurvlakken zijn strak en realistisch. De stijl van deze tekening is dan ook zakelijker en minder losjes dan de lichte en weelderige manier van tekenen die aquarellen vaak kenmerkt. Je kunt goed zien dat het een serieuze, zakelijke opdracht was en niet een middagje urban sketching. Van Looy zat overigens óók veel buiten om mensen vast te leggen. De stijl die hij daar liet zien was een stuk frivoler en veel minder zakelijk. Als klassiek opgeleide illustrator en tekendocent switchte hij gemakkelijk tussen verschillende soorten werk.

Pas in 1926 werden de huisjes daadwerkelijk gesloopt en in de jaren dertig werd het V&D-pand uitgebreid. Een enorme operatie, omdat er veel kleine panden tegelijk verdwenen. De meeste pandeigenaren verkochten zonder veel morren hun onroerend goed en de gemeente Haarlem gaf in een vlaag van verstandsverbijstering zelfs een hele straat op. De Paardesteeg verbond de Grote Houtstraat en de Gierstraat en de aanzet ervan is nog zichtbaar aan de zijkant van het huidige pand. De enige eigenaar die voet bij stuk hield, was die van drogisterij Van der Pigge. Op de foto hieronder zie je Van der Pigge nog ingeklemd tussen allerlei andere panden, maar tegenwoordig wordt de drogisterij omarmd door het oude V&D-pand. Onhandig voor de architect die eromheen moest bouwen, maar leuk voor ons, omdat we zo nog elke dag een stukje van het oude Verwulft kunnen zien. Met de aquarel van Van Looy én onderstaande foto in gedachten kun je vanaf nu de rest erbij fantaseren…

Pieter van Looy junior (1853-1930) was een illustrator en tekendocent. Hij volgde zijn opleiding aan ‘Rijksakademie van Beeldende Kunsten’, waar hij o.a. les kreeg van zijn vader, Pieter van Looy senior. Op de Beeldbank van het Noord-Hollands archief zijn veel van zijn Haarlemse aquarellen te vinden, waarbij steeds vermeld staat dat ze gemaakt werden voor een sloop, verbouwing of ontruiming. Dit was overduidelijk een van zijn specialiteiten. De strakke, zakelijke, realistische stijl die we hierboven zien komt consequent terug in een deel van zijn werk. Lees meer over Pieter van Looy op lambiek.net.

^{Pieter van Looy, Tekenleraar., door: Greiner, A., Noord-Hollands Archief / 1100 – Beeldcollectie van de gemeente Haarlem, 33756}

Bronnen

• Beeldbank Noord-Hollands archief: https://noord-hollandsarchief.nl/beelden/beeldbank
• ‘De Haarlemse Oude Gracht’ (boek) door de Historische Werkgroep ‘Haerlem’, 1980.
• Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/V%26D
• Lambiek.net: https://www.lambiek.net/artists/l/looy_pieter_van.htm

Correcties of aanvullingen? Gebruik de comments of neem contact op.