Voor de eerste editie van de rubriek ‘Illustrator aan het woord’ interviewde ik de Haarlemse illustrator en tekendocent Pauline Teunissen. Zij tekent planten en dieren onder de naam ‘La Scarlatte’. Haar illustraties zijn (onder andere) te vinden in boeken, op verpakkingen en in stofpatronen. Daarnaast geeft ze tekenles op verschillende locaties in Haarlem, runt ze een populair Instagram-account en een levendige online art-club op Substack. Ik ging met haar in gesprek over het leven als illustrator, haar fascinatie voor de natuur en waarom lesgeven haar zoveel voldoening geeft.

Op een doordeweekse ochtend ben ik te gast in het zonnige atelier-aan-huis van illustrator Pauline Teunissen in Haarlem-Noord. Het huis is onderdeel van een monumentaal pand en die sfeer werkt door in haar atelier. De ruimte hangt vol afbeeldingen van planten en dieren en straalt zoveel rust uit dat ik me meteen op mijn gemak voel. Wat een fijne plek! Terwijl ze twee kopjes thee neerzet, begint ze te vertellen over haar achtergrond, haar werk en hoe ze na een periode in Amsterdam acht jaar geleden weer in Haarlem terechtkwam.

Pauline woonde als kind namelijk ook al in Haarlem en hield toen al net zoveel van tekenen als nu, maar op de basisschool vond men het maar niets dat alle haar schriften gevuld waren met tekeningen. “Was het rekenwerk dan niet in orde?” vroegen haar ouders aan de juf, maar dat was nooit een probleem. Vanaf dat moment nam Pauline haar eigen papier mee. Het tekenen bleef altijd belangrijk voor haar en na de middelbare school wilde ze graag naar de kunstacademie. Omdat ze nog relatief jong was, studeerde ze eerst nog een jaar kunstgeschiedenis, wat haar een goede basis gaf voor de kunstacademie en nu nog steeds van pas komt in haar eigen lessen. Ze studeerde aan de HKU in Utrecht en verhuisde op haar achttiende van Haarlem naar Amsterdam. “Ik vond de kunstacademie vanaf het begin redelijk tot heel erg fantastisch. Ik heb de laatste tijd veel nagedacht over wat het zo fijn maakte. Het is zo lekker eindeloos, je kunt steeds weer iets nieuws maken. Het is een proces en je maakt niet alles per se af. Je kunt steeds weer iets nieuws onderzoeken, je begint steeds weer een nieuw project, ontdekt een nieuw materiaal…”

Het beste advies: blijf dicht bij jezelf
Daarnaast was de periode op de kunstacademie voor haar ook vormend voor de toekomst: “Het beste advies kreeg ik in die tijd van Piet Paris, de mode-illustrator. Ik ging bij hem langs en het was fantastisch om zijn atelier te zien. Hij was gewoon heel erg zichzelf en liep daar lekker op zijn pantoffels. Het was de bedoeling dat ik een kleine stage bij hem zou lopen, maar toen ik mijn portfolio liet zien zei hij: ‘Ja, ik weet niet hoor, maar je staat hier in je bloemetjesjurk en je tekent allemaal planten en dieren, waarom is dat niet gewoon je ding?’ Toen stapte ik naar buiten en dacht ik ‘Ja, waarom niet?’ Toen ben ik me daar veel meer op gaan richten en dan ontwikkelt je handschrift zich ook vanzelf. Dat ik de keuze voor de natuur als thema heb gemaakt, heb ik deels aan hem te danken.”

“De interesse in planten en dieren komt van mijn oma van vaderskant en mijn moeder. Mijn oma is inmiddels overleden, maar mijn moeder is nog steeds altijd aan het tuinieren en heel geïnteresseerd in planten. Ik noemde het vroeger wel eens ‘manisch botanisch’. Tja, wat ik heb met tekenen eigenlijk. Ik heb zelf ook altijd veel in de tuin gezeten met mijn moeder en we gingen ook veel wandelen en dieren spotten op vakantie. Ze weet er ook gewoon veel van en heeft mij daar altijd bij betrokken. Nu geef ik het weer door aan mijn eigen dochter.” Pauline wijst naar een hoekje van het atelier, waar kweekbakjes met kleine tomatenplantjes staan.

Ik vraag haar of ze advies heeft voor mensen die nog zoekende zijn naar hun eigen onderwerp of stijl, maar veel verschillende dingen leuk vinden. “Als je een divers iemand bent, komt het uiteindelijk wel samen, omdat je toch een bepaald handschrift hebt. Ook als ik wel eens een gebouw teken, zie je mijn stijl er toch wel doorheen. Zolang je niet de hele tijd bezig bent om anderen te kopiëren, maar veel bij jezelf blijft, komt dat wel goed.”

Toch werkte ze na de kunstacademie eerst nog even bij een bedrijf in modeaccessoires. “Ik kreeg na mijn stage daar een baan aangeboden en toen ben ik daar meteen gaan werken, omdat ik dacht dat een vaste baan me zekerheid zou bieden.” Toen deze rol niets voor haar bleek te zijn, werkte ze een aantal jaren samen met een klasgenoot in hun eigen illustratiebedrijf en begon ze ook als docent: “In het begin vond ik dat wel spannend, maar ik merkte dat het ook gewoon heel leuk is om, naast dat je zelf dingen maakt, ook andere mensen enthousiast te maken. Uiteindelijk heb ik op heel veel verschillende plekken en opleidingen lesgegeven, onder andere bij de Hortus en de Volksuniversiteit in Amsterdam. Toen ik acht jaar geleden hoogzwanger was, zijn we naar Haarlem verhuisd en ben ik gestopt met lesgeven in Amsterdam. Ik had destijds een Amerikaans agentschap voor opdrachten en dat liep vrij goed, dus toen heb ik vooral illustratie in opdracht gedaan. Na een tijdje geen les te hebben gegeven, leek me leuk om ook in Haarlem onderdeel van de community te worden.”

Tekenles in Haarlem
“Ik wilde eigenlijk wel lesgeven bij de Kweektuin, dat leek me heel tof, maar ik ben dermate introvert dat ik dat ook niet zomaar durf te vragen. Toen vroegen zij mij en dat had ik totaal niet aan zien komen, dus dat vond ik echt heel leuk. De Kweektuin is zo’n superfijne omgeving om te zitten. In de zomer is het wel echt te heet in de kas om les te geven. Je kunt dan wel buiten zitten, ik ben ook aan het kijken of ik op meer verschillende plekken les kan geven. Ik merk dat er hier in Haarlem in elk geval genoeg animo is. Ik ben nu aan het uitzoeken hoe ik het goed kan balanceren: de online art-club, het lesgeven, autonoom werk en de illustratieopdrachten. Daarnaast heb ik dus ook een dochter van zeven, die ook vaak in mijn atelier zit te tekenen.”

Inmiddels geeft Pauline ook de cursus ‘Dieren tekenen’ bij Kobalt in de Planetenbuurt en organiseert ze zowel de cursus ‘Botanisch tekenen’ als het ‘Tekencafé’ in de Kweektuinkas, waar tekenliefhebbers tegen een klein bedrag samen kunnen tekenen en Pauline tips geeft. “Op dit moment is een van de redenen om meer les te geven ook dat AI steeds meer illustratiewerk overneemt in de markt. Ik heb wel nog opdrachten, maar dat begint nu echt af te nemen. Mijn agentschap is er zelfs helemaal mee gestopt. Corona was al een slechte periode, maar daarna is het verder ingestort. Er zijn echt nog wel mensen die er hun geld mee verdienen, maar veel van mijn collega’s vragen zich af:  ‘Wat nu?’ Aan de ene kant is het heel deprimerend, maar het is ook  een moment om jezelf opnieuw uit te vinden en te onderscheiden. Je merkt sowieso dat er sinds de coronatijd, een enorme hang is naar de meer ‘handmatige’ hobby’s, zoals borduren, brood bakken en andere dingen maken. Ik denk dat er naast de tech-wereld ook altijd een wat-maakt-ons-mens-wereld zal zijn. Die nieuwe wegen vinden vraagt ook creativiteit.”

Zelf vindt ze tekenen met potlood nog steeds het fijnst. “Ik heb het tekenen voor illustratie-opdrachten zelf altijd met de hand gedaan. Dan scan ik het in en kan ik het bewerken. Als de uil dan bijvoorbeeld toch groen moet worden, hoef je die niet helemaal opnieuw te maken. Ik was ook wel een tijdje klaar met die computer, omdat je steeds hetzelfde proces doorloopt: je maakt een tekening, je scant hem in, kleur hem in, past hem aan, stuurt hem op, past hem weer aan. Als je een goede opdracht krijgt, kun je er echt wel geld mee verdienen, maar ik merkte op een gegeven moment dat ik echt een beetje buikpijn kreeg als ik weer achter de computer ging zitten. Je moet ook echt goede afspraken maken met opdrachtgevers, om te zorgen dat je betaald wordt voor alle aanpassingen die je doet. Misschien is dat ook wel wat het lesgeven nu zo interessant maakt. Het is gewoon heel direct, met direct resultaat. Mensen worden er blij van, knappen er vaak ook van op als ze niet lekker in hun vel zitten, het is positief.”

Creative Cocoon
Pauline zou naast het lesgeven het liefst autonoom kunstenaar zijn. “Ik vind het meditatieve heel fijn aan tekenen. Natuurlijk moet je ook altijd wel een plan maken als je iets gaat tekenen, maar ook dat deel vind ik leuk. Als ik zelf dingen maak, creëer ik voor mezelf een soort ‘maak-coconnetje’. Mijn online club op Substack heet dan ook ‘Creative Cocoon’, een cocon waarin ik autonoom kan maken wat ik wil. Ik vind het ook leuk om die safe space weer aan andere mensen te kunnen geven.”

Ik vraag haar of er voldoende waardering is voor het tekenen en illustratie als kunstvorm. “Illustratie wordt vaak niet als kunst gezien, terwijl, ja, wat is kunst dan eigenlijk? Illustratie wordt natuurlijk vaker in opdracht gedaan: je krijgt een briefing en dan is het een soort puzzel die je moet oplossen. Van autonoom werk verwacht je dat er een visie in zit om het kunst te  kunnen noemen, maar soms voelt het ook alsof je er nog verf overheen moet spatten of doorheen moet krassen en dat het dan wel kunst is. Of misschien zou ik ook groter moeten werken, maar ja, dat vind ik wel weer een leuke uitdaging, om dat uit te zoeken.”

Tekenplezier op YouTube
In de YouTube-video’s  en op het Instagram-account van La Scarlatte zie ik heel veel tekenplezier. Het ziet eruit alsof de schetsboeken zich vanzelf vullen en de camera toevallig meekijkt. Ze knikt bevestigend, ze heeft nog steeds echt veel plezier in het tekenen. “Ja, ik wil ook echt voorkomen dat ik op een gegeven moment niks meer maak en alleen maar lesgeef, ook al haal ik daar ook veel uit. In de ideale situatie is het een soort wisselwerking, want ik raak ook geïnspireerd door de mensen die ik lesgeef. Zij maken soms ook dingen waarvan ik denk: ‘Wow, hoe heb je dat voor elkaar gekregen?’. Dus ik doe mijn best om het zo met elkaar te integreren dat ik het werk kan maken wat ik wil en dat óók kan inzetten voor de lessen. “

“Ik probeer ook te voorkomen dat ik steeds hetzelfde teken en post op Instagram, maar ik wil ook gewoon mezelf zijn en hoop dat dat genoeg is om mensen enthousiast te maken. Ik merk wel dat mensen die meer bewust met marketing bezig zijn en dit slimmer inzetten harder gaan, zeker met online cursussen. Daarnaast zie ik ook wel in dat ik er nu wat meer aan moet doen, waar het eerst wat meer vanzelf ging. Dat vind ik soms lastig, want ik vind dat het echt iemands vrije keuze moet zijn om ergens aan mee te doen. Maar goed, dan groeit het bij mij gewoon wat langzamer. Ik kan ook niet de hele dag op social media zitten, dat past gewoon niet echt bij me. Ik film af en toe mijn hoofd en dan snel weer mijn werk.”

Art retreats en toekomstdromen
In de Youtube-video’s van Pauline zie ik dat ze veel in de duinen is. “Ik ging daar vroeger heel veel met mijn oma wandelen en dat is voor mij echt een fantastische plek. Ik haal daar echt wel veel inspiratie uit. De kleuren en het licht zijn daar ook heel mooi. Ik denk er ook over om wandelingen in de duinen aan te bieden in combinatie met tekenen of schilderen, bijna als een soort creatieve therapie. Ik zie gewoon heel erg dat mensen opknappen van het in de natuur zijn. Dat is ook het idee van de art retreat die ik geef in Duitsland deze zomer. Dan kun je ook naar buiten en tekenen. Ik ben ook een retreat aan het plannen voor in Cotswold in Engeland, volgende lente. Daar heb je fantastische Engelse tuinen, vol bloemen en dat past ook helemaal bij mij. Ik zie dat dat mensen ontspanning en plezier brengt en dat doet het voor mij ook.”

“Een toekomstdroom zou nog wel zijn om een plek te creëren voor tieners van nu, die -net als ik vroeger- een beetje met hun ziel onder hun arm lopen. Een plek waar je dingen kunt maken, bijna een soort kunstacademie-gevoel. Er komt nu zoveel leeg te staan in de stad dat het voelt als een reële mogelijkheid. Nu zou het als een te grote stap voelen, maar wie weet in de toekomst. Dan ben ik zelf waarschijnlijk al oud en grijs en loop ik daar als een soort hippie in mijn bloemetjesjurk rond.”

—

Je kunt Pauline Teunissen vinden als @lascarlatte op instagram en op YouTube: https://www.youtube.com/@LaScarlatte

Pauline geeft les bij Kobalt Haarlem en de Kweektuin Haarlem (cursussen botanisch tekenen en tekencafé) : https://www.lascarlatte.com/classes-and-workshops. Het tekencafé start weer eind juni en nieuwe cursussen starten in september 2025.

De online art club kan je vinden op https://lascarlatte.substack.com op substack. Als je gratis lid wordt ontvang je elke maand een nieuwsbrief en af en toe een inspirerende e-mail met een tekenopdracht of uitnodiging voor een gratis online les. 

Als je mee wilt op creatieve vakantie, dan biedt ze ook retraites aan: https://www.lascarlatte.com/art-retreats

© Foto’s Pauline Teunissen